دیاپیر نمکی دادنجان: شواهد فعالیت پیش از کوهزایی، سازوکار خیزش و اثرات بعدی بر تغییرات هندسی ساختارهای همسایه (جنوب باختر شیراز، ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده علوم ‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشیار، دانشکده علوم‌ زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 دکترا، شرکت ملی نفت ایران، مدیریت اکتشاف، تهران، ایران

4 دانشیار، پژوهشکده علوم ‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

دیاپیر نمکی دادنجان، در هسته تاقدیس دادنجان، متمایل به یال جنوب باختری آن و در ناحیه فارس کمربند ساده چین‌خورده کوهزاد زاگرس رخنمون یافته است. این دیاپیر در حال حاضر در یک پهنه تراکششی واقع در میان قطعات همپوشان پهنه گسل راست‌بر کره‌بس قرار گرفته است. منشأ این دیاپیر، سری تبخیری هرمز به سن پرکامبرین پایانی-کامبرین آغازی است. هندسه چینه‌های پیرامون دیاپیر، فعالیت دراز مدت نمک را  پیش از کوهزایی زاگرس به‌واسطه پدیده فروسازش (downbuilding) پیشنهاد می‌کند، که در آن چین‌خوردگی  برآویخته (drape folding) کم‌‌ژرفا و هم‌زمان با رسوب‌گذاری منجر به تشکیل چینه‌های نازک‌شده و چرخیده در  نزدیکی دیاپیر در حال خیزش شده است. توالی‌های نمک‌جنبش (halokinetic sequences) در  نزدیکی این دیاپیر، در دو  سوی آن از لحاظ هندسی به‌طور کامل متفاوت هستند. این تفاوت نشان‌دهنده برهم‌کنش‌های متفاوت خیزش نمک-انباشتگی رسوب در دو سوی دیاپیر است. دیاپیر نمکی دادنجان و تاقدیس مرتبط با آن، از دو سو با ناودیس‌های گسترده با پوشش رسوبی ستبر‌تر نسبت به تاقدیس‌های همسایه محدود می‌شوند. این ناودیس‌ها به عنوان مراکز رسوب‌گذاری برای دیاپیر در حال خیزش دادنجان در زمان‌های  پیش از کوهزایی عمل کرده‌اند، به‌گونه‌ای که با انباشت حجم قابل توجهی از رسوبات وارده، خیزش نمک به‌وسیله سازوکار فروسازش را آسان کرده‌اند. در طول چین‌خوردگی نئوژن زاگرس، پوشش رسوبی ستبر در درون این ناودیس‌ها در برابر چین‌خوردگی مقاومت کرده و تا حدی انتقال عادی تنش را به طور محلی آشفته کرده است. بنابراین این ناودیس‌ها از پیشروی عادی و گسترش شکل منظم تاقدیس‌ها، چه به صورت طولی و چه به صورت عرضی جلوگیری کرده‌اند. چین‌خوردگی زاگرس در زمان نئوژن، دیاپیر نمکی را چلانده (squeezing) و سبب تشدید فعالیت و خروج بخشی از نمک موجود در ستون ساختار نمکی شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Dadenjan Salt Diapir: Evidence for Pre-Orogenic Activity, Rising Mechanism and Subsequent Influences on the Geometrical Adjustments of the Adjacent Structures (SW Shiraz, Iran)

نویسندگان [English]

  • J Hassanpour 1
  • S.A Alavi 2
  • S Jahani 3
  • M.R Ghassemi 4
1 M.Sc. Student, Faculty of Earth Sciences, University of Shahid Beheshti, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Faculty of Earth Sciences, University of Shahid Beheshti, Tehran, Iran
3 Ph.D., National Iranian Oil Company-Exploration Directorate, Tehran, Iran
4 Associate Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Located in the Fars region of Simply Folded Belt of the Zagros orogen, the Dadenjan salt diapir is exposed in the core, with a tendency toward the southwestern flank of the salt-cored Dadenjan anticline. The diapir is also currently situated within a transtension zone between overlapping segments of the dextral Karehbas fault zone. This diapir is sourced from the latest Precambrian-Early Cambrian Hormuz evaporitic series. The geometry of strata flanking the diapir suggests pre-orogenic, long-term salt activity by “downbuilding”, in which syn-depositional, shallow drape folding resulted in thinned and progressively rotated strata adjacent to the rising diapir. Geometrically, halokinetic sequences adjacent to this diapir are completely different on either sides of the diapir, implying different salt rise-sediment accumulation interactions. The diapir and its related anticline are bound, on both sides, by wide synclines, each with a thicker sedimentary pile than the neighboring anticlines. These synclines have acted as depocenters for the continuously rising Dadenjan diapir, accumulated significant volumes of supplied sediments, thereby facilitated the rise of salt by downbuilding mechanism. The thick sedimentary pile within these synclines has subsequently been strong enough to resist against folding and locally disturbed, to some degree, the normal stress transfer during the Zagros folding. They have therefore prevented neighboring anticlines from normal propagation and regular shape development either along or across their strikes. The Neogene Zagros folding squeezed up the salt diapir, intensified its activity and resulted in partial extrusion of the salt.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Zagros
  • Hormuz series
  • salt diapir
  • downbuilding
  • halokinetic sequences
  • Karebas fault