نشانه‌‌‌های زمین‌ریختی زمین‌ساخت فعال حوضه زهکشی چالوس در البرز، شمال ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران؛ پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشا‌فات معدنی کشور، تهران، ایران

4 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

5 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، البرز، ایران

چکیده

شاخص زمین‌ریخت‌شناسی زمین‌ساخت فعال، ابزار مفیدی برای بررسی تأثیر فعالیت زمین‌ساخت در یک ناحیه است. محاسبه این شاخص به‌وسیله نرم‌افزار‌های Arc GIS و سنجش‌از‌ دور (به عنوان ابزار شناسایی) در یک منطقه بزرگ برای تشخیص ناهنجاری‌های احتمالی مرتبط با زمین‌ساخت فعال سودمند است. این روش به‌ویژه در مناطقی که کار مطالعاتی کمی روی فعالیت زمین‌ساختی آن با استفاده از این روش صورت گرفته است، می‌تواند روش نو و مفیدی باشد. بر پایه مقادیر شاخص طول- شیب رودخانه (SL)، عدم تقارن حوضه زهکشی (Af)، انتگرال فرازسنجی (Hi)، نسبت پهنای کف دره به ارتفاع آن (Vf)، شکل حوضه زهکشی (Bs) و پیچ و خم پیشانی کوه (Smf)، شاخصی به نام Iat (Indexofrelativeactivetectonics؛ زمین‌ساخت فعال نسبی) حاصل شد که ترکیبی از شاخص‌های بالاست و خود به چهار رده تقسیم می‌شود. مقادیر به ‌دست ‌آمده برای شاخص Iat در منطقه مورد بررسی نشان‌دهنده پهنه‌ای با فعالیت زمین‌ساختی پایین (رده 4) در زیر‌حوضه‌های 4 و 6 و پهنه‌ای با فعالیت زمین‌ساختی متوسط (رده 3) در زیر‌حوضه‌های 1، 2، 7، 9، 10، 11، 12، 14، 15 و 19 و پهنه‌ای با فعالیت زمین‌ساختی بالا (رده 2) در زیر‌حوضه‌های 3، 5، 8، 13، 16، 17و 18 است. الگوی تقارن توپوگرافی عرضی (T) نیز برای ناحیه مورد بررسی محاسبه و نتیجه آن به شکل نقشه‌ای از بردارهای T تهیه شد. با مقایسه مقادیر این شاخص با نقشه رده‌بندی زمین‌ساخت فعال نسبی، تطبیق نواحی رده بالا با پهنه‌های دارای مقادیر بالای عدم تقارن تأیید شد.
شاخص زمین‌ریخت‌شناسی زمین‌ساخت فعال، ابزار مفیدی برای بررسی تأثیر فعالیت زمین‌ساخت در یک ناحیه است. محاسبه این شاخص به‌وسیله نرم‌افزار‌های Arc GIS و سنجش‌از‌ دور (به عنوان ابزار شناسایی) در یک منطقه بزرگ برای تشخیص ناهنجاری‌های احتمالی مرتبط با زمین‌ساخت فعال سودمند است. این روش به‌ویژه در مناطقی که کار مطالعاتی کمی روی فعالیت زمین‌ساختی آن با استفاده از این روش صورت گرفته است، می‌تواند روش نو و مفیدی باشد. بر پایه مقادیر شاخص طول- شیب رودخانه (SL)، عدم تقارن حوضه زهکشی (Af)، انتگرال فرازسنجی (Hi)، نسبت پهنای کف دره به ارتفاع آن (Vf)، شکل حوضه زهکشی (Bs) و پیچ و خم پیشانی کوه (Smf)، شاخصی به نام Iat (Indexofrelativeactivetectonics؛ زمین‌ساخت فعال نسبی) حاصل شد که ترکیبی از شاخص‌های بالاست و خود به چهار رده تقسیم می‌شود. مقادیر به ‌دست ‌آمده برای شاخص Iat در منطقه مورد بررسی نشان‌دهنده پهنه‌ای با فعالیت زمین‌ساختی پایین (رده 4) در زیرحوضه‌های 4 و 6 و پهنه‌ای با فعالیت زمین‌ساختی متوسط (رده 3) در زیرحوضه‌های 1، 2، 7، 9، 10، 11، 12، 14، 15 و 19 و پهنه‌ای با فعالیت زمین‌ساختی بالا (رده 2) در زیرحوضه‌های 3، 5، 8، 13، 16، 17و 18 است. الگوی تقارن توپوگرافی عرضی (T) نیز برای ناحیه مورد بررسی محاسبه و نتیجه آن به شکل نقشه‌ای از بردارهای T تهیه شد. با مقایسه مقادیر این شاخص با نقشه رده‌بندی زمین‌ساخت فعال نسبی، تطبیق نواحی رده بالا با پهنه‌های دارای مقادیر بالای عدم تقارن تأیید شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geomorphic Signatures of Active Tectonics in the Chalus Drainage Basin in Alborz, Iran

نویسندگان [English]

  • M Haj Manuchehri 1
  • M Arian 2
  • M Ghorashi 3
  • A Solgi 4
  • A Sorbi 5
1 Ph.D. Student, Department of Geology, Islamic Azad University (IAU), Science and Research Branch , Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Geology, Islamic Azad University (IAU), Science and Research Branch, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Geology, Islamic Azad University (IAU), North Tehran Branch; Research Institue for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
4 Assistant Professor, Department of Geology, Islamic Azad University (IAU), Science and Research Branch, Tehran, Iran
5 Assistant Professo, Department of Geology, Islamic Azad University (IAU), Karaj Branch, Alborz, Iran
چکیده [English]

Geomorphic indices of active tectonics are useful tools to analyze the influence of active tectonics. These indices have the advantage of being calculated from ArcGIS and Remote Sensing software packages over large areas as a reconnaissance tool to identify possible geomorphic anomalies related to active tectonics. This method is particularly new and useful in areas where relatively little work has been carried out on active tectonics based on this method. Based upon the values of stream length-gradient index (SL), drainage basin asymmetry (Af), hypsometric integral (Hi), ratio of valley-floor width to valley height (Vf), index of drainage basin shape (Bs), and index of mountain front sinuosity (Smf), we used an integrated index (Iat) that is a combination of the other indices. This index divides the landscape into four classes of relative tectonic activity. According to the Iat results, sub-basins 4 and 6 show zones of low tectonics activity (Class 4), sub-basins 1, 2, 7, 9, 10, 11, 12, 14, 15 and 19 fit to areas of moderate tectonic activity (Class 3), and high tectonic activity is represented by sub-basins 3, 5, 8, 13, 16, 17 and 18 (Class 2). The Tranverse Topographic Symmetry (T) was also studied using morphometric measurements, which finally gave a plot of T-vectors defining anomalous zones of basin asymmetry. A comparison between T index and map of relative tectonic activity showed a consistent coincidence between areas of higher Iat classes with zones of greater asymmetry.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geomorphic Indices of Active Tectonics
  • Drainage Basin
  • Asymmetry
  • Alborz
  • Chalus