کانی‌شناسی و زمین‌شیمی کرومیتیت‌های چشمه‌بید(نیریز) به منظور تعیین جایگاه زمین‌ساختی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار،گروه علوم زمین، دانشکده علوم، دانشگاه شیراز،‌شیراز، ایران

2 دانشجوی دکترا، گروه علوم زمین، دانشکده علوم، دانشگاه شیراز،‌ شیراز، ایران

3 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان،‌ اصفهان، ایران

4 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان،‌ اصفهان، ایران

5 کارشناسی ارشد،گروه علوم زمین، دانشکده علوم، دانشگاه شیراز، شیراز، ‌ایران

چکیده

سنگ‌های دونیتی و‌هارزبورگیتی سرپانتینیتی شده افیولیت‌های شمال باختر نیریز به سن کرتاسه پسین، میزبان انبانه‌های کرومیتیتی در معدن چشمه‌بید هستند. این کرومیتیت‌ها به صورت توده‌های عدسی شکل در اندازه‌های مختلف و به دنبال یکدیگر قرار دارند. مهم‌ترین بافت‌های قابل مشاهده شامل بافت‌های توده‌ای، گرهکی، دانه پراکنده و لایه‌ای است که نشان‌دهنده ته‌نشست از یک ماگمای در حال سرد شدن هستند. بررسی‌های کانی‌شناسی نشان‌دهنده ذوب پیروکسندر پریدوتیت میزبان و رشد دوباره بلورهای الیوین در بخش غلاف دونیتی است. شیمی‌کانی کرومیت بیانگر عدد کروم بالا(72 تا 77)، عدد منیزیم بالا(62 تا 69) و مقدار TiO2 پایین(04/0 تا 14/0 درصد) در کرومیتیت‌های معدن چشمه‌بید است که قابل مقایسه با کرومیتیت‌های تشکیل شده از ذوب درجه بالای گوشته هستند. میانگین مجموع عناصر گروه پلاتین در نمونه‌های این معدن حدود ppb85/212 است که در مقایسه با برخی از توده‌های کرومیتیتی نیریز مانند منطقه تنگ حنا(ppb 1556) بسیار کمتر است و نشان‌دهنده رقیق‌شدگی به دلیل درصد بالاتر ذوب ماگمای مادر کرومیتیت‌های چشمه‌بید است. مقدار عناصر کمیابNi, Co, Zn, Mn, Ga,V در نمونه‌های کرومیتی و غلاف دونیتی دربرگیرنده آنها به ترتیب برابر با 17 تا 24، 466 تا 842، 852 تا 1084، 22 تا 84، 115 تا 171، 852  تا 1220 پی‌پی‌ام است. روند توزیع عناصر کمیاب خاکی و‌ایتریم(REY) در سنگ میزبان و کرومیتیت‌های الگوی U شکل نشان می‌دهد که  مشخص‌کننده واکنش مذاب غنی از مواد فرار و عناصر کمیاب خاکی(منشأ بونینیتی ماگمای مادر) با سنگ میزبان است. بدین ترتیب به‌نظر می‌رسد که کرومیتیت‌های معدن چشمه‌بید نیریز در نتیجه نفوذ ماگمای بونینیتی با منشأ گوشته اولیه و درجه بالای ذوب سنگ میزبان پریدوتیتی در زون بالای فرورانش جزیره کمانی تشکیل شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Using Mineralogy and Geochemistry of Cheshmeh-Bid Chromitites (Neyriz) for Determination of Tectonic Setting

نویسندگان [English]

  • B Taghipour 1
  • M Nejadhadad 2
  • M.A Makizadeh 3
  • M Noghreian 4
  • P Rahimi 5
1 Assistant Professor, Department of Earth Sciences, Faculty of Sciences, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 Ph.D. Student, Department of Earth Sciences, Faculty of Sciences, Shiraz University, Shiraz, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Isfahan, Isfahan, Iran
4 Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Isfahan, Isfahan, Iran
5 M.Sc., Department of Earth Sciences, Faculty of Sciences, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده [English]

Dunite and serpentinized harzburgite from northwest of the Neyriz ophiolites are host rocks of some podiform chromite deposits in Cheshmeh-Bid area. These chromite deposits occurred as aligned massive lenses in various sizes. The most important ore textures are massive, nodular, layered and disseminated grains. These textures are goodevidences of crystals settling crystals during the process of magma cooling in the chamber. The mineralogical studies revealed that the pyroxene melting tookplace in the peridotite host rock and olivine is recrystallized in dunite envelope. Mineral chemistry of chromite indicates high Cr number(72-77), high Mg number(69-62) and low TiO2 content(0.04-0.14 %) in chromite samples. These amounts are comparable with those chromitites, which areformed from the high partial melting rate of mantle. The medium amount of PGE determined about 212ppb, which is much lessthan the Tang-e-Hana chromite (1556ppb) deposits. The trace element content of chromitite samples and dunite envelope like Ga, V, Zn, Co, Ni and Mn are between 17-24, 466-842, 852-1048, 22-84, 115-171, and 852-1220 ppm respectively. The U shape of REY pattern indicates the interaction of high volatile and REE bearing melt(boninitic source of parent magma) with host rock. Therefore,the Cheshmeh-Bid chromitite resulted likely from the intrusion of boninitic magma ofprimary mantle with high partial melting in the peridotite host rock. The geotectonic setting is above supra-subduction zone of island arc. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Chromitites
  • Boninitic Magma
  • Supra-subduction zone
  • Cheshmeh Bid Mine
  • Neyriz