کانه‌زایی مس چینه‌کران نوع مانتو (Manto-type) در آندزیت پورفیر پیروبیتومن‌دار کشکوییه رفسنجان، زیرپهنه دهج-ساردوییه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 استادیار، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

منطقه معدنی مس کشکوییه در زیرپهنه دهج- ساردوییه از کمان ماگمایی ارومیه- دختر و در  ناحیه کرمان قرار دارد. در این منطقه پنج معدن به نام‌های پلنگی، چشمه خضر، تله دزی، اقبالی و عابدینی فعال هستند. شکل هندسی و ژئومتری ماده معدنی در این معادن چینه‌کران و سنگ درون‌گیر آنها آندزیت پورفیرپیروبیتومن‌دار با سن ائوسن است. در این کانسارها، بورنیت، کالکوزیت و کالکوپیریت سولفیدهای اصلی مس هستند که با هماتیت همراهی می‌شوند. ساخت و بافت ماده معدنی به‌صورت پرکننده فضای خالی، دانه پراکنده، رگه -  رگچه ای و جانشینی است. محیط زمین ساختی کانسارهای مس منطقه کشکوییه با توجه به بررسی‌های ژئوشیمیایی صورت گرفته یک محیط کششی است که همزمان با رخداد فرورانش در پشت کمان زیرپهنه دهج- ساردوییه تشکیل شده است. مقادیر مس، سرب و نقره در سنگ درون‌گیر آندزیت پورفیری بدون کانه‌زایی حداکثر تا ppm 600  می‌رسد.  میکروترمومتری سیال‌های درگیر در این کانسارها منشأ احتمالی سیال‌های کانه‌ساز را شورابه‌های حوضه‌ای نشان می‌دهد. معادن فعال مس در منطقه کشکوییه شباهت‌های زیادی را از نظر کانی‌شناسی،  عناصر همراه، سنگ میزبان، ساخت و بافت، ژئومتری و ژنز با یکدیگر و با کانسارهای تیپ مانتو در دنیا نشان می‌دهند. رخداد این تیپ کانه‌زایی مس در منطقه کشکوییه رفسنجان نشانگر اهمیت فرایندهای وابسته به سنگ‌های آتشفشانی در کانه‌زایی مس، افزون بر فرایندهای مرتبط با پلوتونیسم مولد کانه‌زایی سیستم‌های پورفیر در زیرپهنه دهج- ساردوییه است. حضور پیروبیتومن در سنگ میزبان آندزیت پورفیری کانسارهای مس منطقه کشکوییه سبب شده است تا این کانسارها در زمره کانسارهای مس با میزبان آندزیت پیروبیتومن‌دار در جهان قرار گیرند. تعداد این نوع کانسارهای تیپ مانتو در دنیا محدود است و به طور عمده در شیلی قرار دارند. مشابه با دیگر کانسارهای تیپ مانتو در دنیا، دو فاز مهم برای رخداد کانه‌زایی در این کانسارها قابل جدایش است. فاز اول شامل فرایندهایی است که سبب تشکیل پیریت و پیروبیتومن در زمینه سنگ آندزیت پورفیر شده و شرایط محیط احیایی را  در آن ایجاد کرده است. فاز دوم مربوط به ورود سیال‌های اکسیدان غنی از مس است که سبب جانشینی سولفیدهای مس و هماتیت به جای پیریت و پیروبیتومن فاز اول شده و کانه‌زایی مس را موجب شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Manto-Type Copper Mineralization in Pyrobitumen-Bearing Porphyritic Andesite, Koshkoiye District of Rafsanjan, Dehaj-Sardoiye Subzone

نویسندگان [English]

  • M Abolipour 1
  • E Rastad 2
  • N Rashidnejad Omran 3
1 M. Sc. Student, Faculty of Basic Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Faculty of Basic Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Faculty of Basic Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Koshkoiye district is located in Dehaj-Sardoiye subzone of Uromieh-Dokhtar Magmatic Arc in Kerman region. There are five active mines including Palangi, Cheshmeh Khezr, Tale Dozi, Abedini, and Eghbali. The geometry of mineralization is strata-bound and hosted in the Eocene Pyrobitumen-bearing porphyritic andesite. Bornite, chalcocite and chalcopyrite are important Cu-sulfides together with hematite. The textures and structures of mineralization are open space filling, disseminated, vein-veinlet and replacement. According to geochemical study, tectonic setting of Koshkoiye copper district is extensional back-arc, which generated together with subduction of the Dehaj-Sardoiye subzone. Abundant of Cu, Pb and Ag elements is up to 600, 5 and 2 ppm in fresh porphyritic andesite. Fluid inclusion microtermometry indicates probably basinal brine source for ore-forming fluids. The copper mines in the Koshkoiye district have a lot of similarity in mineralogy, minor element, host rock, textures and structures, geometry and genesis with each other and the Manto-type copper mineralization of the world. This type of copper mineralization in the Koshkoiye district of Rafsanjan indicates the importance of volcanic processes in copper mineralization plus plutonic processes that produces porphyry systems in the Dehaj-Sardoiye subzone. The presence of pyrobitumen in porphyritic andesite host rock causes these deposits exposure in a few pyrobitumen-bearing andesitic hosted copper deposits of the world. There are only a few of these deposits in the world and dominantly located in Chile. Two important stages could be separated for mineralization in these deposits like the other Manto-type copper mineralization. The first stage includes processes, which caused to generate pyrite and pyrobitumen in matrix of porphyritic andesite and produced a reduction state in it. The Second stage was related to importance of generation of the Cu-rich oxidation fluids, which replaced the first stage pyrite and pyrobitumen by Cu-sulfides and hematite and caused copper mineralization.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Manto-type copper
  • Pyrobitumen-bearing porphyritic andesite
  • Eocene
  • Koshkoiye district
  • Rafsanjan
  • Dehaj-Sardoiye sub-zone