ژئوشیمی زیست‌محیطی عناصر ضروری و سمی در نمونه‌های خاک‌در محدوده برگه 1:50000 کرمان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار،گروه مهندسی معدن، دانشکده فنی ومهندسی، دانشگاه شهید باهنرکرمان، کرمان، ایران

چکیده

برای بررسی اثرات زیست محیطی عناصر ضروری و سمی در محدوده ورقه 1:50000 کرمان، 220 نمونه خاک برجا و نابرجا با روش تصادفی منظم برداشت شد. بر اساس داده‌های شیمیایی افزایش مقدارکلسیم (6/23 درصد وزنی)، سدیم (86/3 درصد وزنی)، پتاسیم (36/2 درصد وزنی)، لیتیم (18/49 گرم در تن) و بور (8/65 گرم در تن) و کمبود سلنیم (12/0 گرم در تن) در خاک برجا در مقایسه با  متوسط خاک‌های دنیا نشانگرسنگ بستر آهکی و تبخیری (پلایای) کرمان و خاک منطقه است. خاک های اطراف جایگاه‌های عرضه سوخت (پمپ بنزین‌ها) از سرب (84 گرم در تن)، روی (250 گرم در تن)، روبیدیم (983 گرم در تن) و بور (158 گرم در تن) غنی شده اند. مقادیر بالای مس (715 گرم در تن)، مولیبدن (26/4 گرم در تن)، سرب (10125 گرم در تن)، روی (275 گرم در تن)، قلع (100 گرم در تن)، تنگستن (36/4 گرم در تن)، آرسنیک (6/19 گرم در تن) و لیتیم (4/70 گرم در تن) در نمونه های خاک‌های مجاور کارگاه‌های باتری‌سازی گزارش شده است. نمونه‌های خاک اطراف کارگاه‌های صافکاری و نقاشی خودروها دارای 38/0 درصد وزنی گوگرد، 205 گرم در تن مس، 69/2 گرم در تن مولیبدن، 318 گرم در تن سرب، 310 گرم در تن روی، 3/19 گرم در تن قلع، 25/3 گرم در تن تنگستن، 3/20 گرم در تن آرسنیک، 65/4 گرم در تن آنتیموان،80 گرم در تن لیتیم و 4/115 گرم در تن بور است. جالب توجه است که حداکثر روی(1903 گرم در تن) در خاک‌های کشاورزی (باغ‌های پسته) وجود دارد. همچنین،نمونه‌های ضایعات ساختمانی دارای58/7 درصد وزنی گوگرد، 392 گرم در تن سرب، 275 گرم در تن روی، 7/26گرم در تن آرسنیک، 32/5 گرم در تن آنتیموان،  807 گرم در تن روبیدیم و 651 گرم در تن استرانسیم است. شدت غنی شدگی عناصر سرب(1358)، مس(72)، مولیبدن (94/8)، قلع (242) در خاک‌های آلوده مجاور کارگاه‌های باتری‌سازی،  آرسنیک (7/5) در خاک مجاور جایگاههای عرضه سوخت، روی (8/20) در خاک‌های کشاورزی و آنتیموان (24/10) در خاک مجاور ریل راه آهن گویای خاک‌های آلوده می‌باشد.شاخص زمین انباشتگی برای مس (96/3)، سرب (18/8)، قلع(48/4) و تنگستن(09/2) در خاک مجاور کارگاه‌های باطری‌سازی و روی (83/0) در خاک‌های برداشت شده از باغ‌های پسته نشان‌دهنده آلوده‌ترین خاک‌های منطقه است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Environmental Geochemistry of Essential and Toxic Elements in Soil Samples on the 1:50000 Scale Map of Kerman City

نویسنده [English]

  • H Atapour
Assistant Professor, Department of Mining Engineering, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran
چکیده [English]

To assess the environmental impacts of essential and toxic elements on the 1:50000 scale map of the urban areas of Kerman city, 220 samples of residual and nonresidual soils were collected by systematic random sampling method.Based on analytical data, high values of Ca (23.6 %wt), Na (3.86 %wt), K (2.36 %wt), Li (49.18 ppm), B (65.8 ppm), and low values of Se (0.12 ppm) in residual soils indicate calcareous and silty – clayey (playa) nature of the soils around the Kerman city.Anthropogenic polluted soil samples around the gasoline stations are enriched in Pb (84 ppm), Zn (250 ppm), Rb (983 ppm), B(158 ppm). The high values of  Cu (715 ppm), Mo (4.26 ppm), Pb (10125 ppm), Zn (275 ppm), Sn (100.3 ppm),W (4.36 ppm), As (19.6 ppm) and Li (70.4 ppm) from themachinery battery and manufacture stations are noteworthy. The soil samples close to the machinery paint workingsites contain 0.38 wt% S, 205 ppm Cu, 2.69 ppm Mo, 318 ppm Pb, 310 ppm Zn, 19.3 ppm Sn, 3.25ppm W, 20.3 ppm As, 4.65 ppm Sb, 80 ppm Li and 115.4 ppm B. The high values of Zn (1903 ppm) are indicative of agricultural soils in the pistachio gardens. The soils developed on the disposal wastes include 7.58 wt% S, 392 ppm Pb, 275 ppm Zn, 26.7 ppm As, 5.32 ppm Sb, 807 ppm Rb and 651 ppm Sr, respectively. The enrichment factors follow: Pb (1358), Cu (72), Mo (8.94)and Sn (242) in soils around the machinery battery and manufacture stations, As (5.7)in soils close to gasoline stations, Zn (20.8) in agricultural soils and Sb (10.24) in rail road soils indicate thehighly polluted soils.The geoaccumulation indexes forsoilsaround themachinery battery and manufacture stations includeCu (3.96), Pb (8.18), Sn (4.48), W (2.09) and Zn(0.83) in pistachio gardensreflect the highly polluted nature of the soils.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental Geochemistry
  • Essential elements
  • Toxic elements
  • Anomalous values
  • Residual soils
  • Polluted soils