ژئوشیمی و پتروژنز سنگ‌های آداکیتی پرسیلیس ترشیری، منطقه شاه‌سلیمان‌علی (جنوب باختر بیرجند- خاور ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

چکیده

فعالیت‌های ماگمایی ترشیری منطقه شاه‌سلیمان‌علی در جنوب باختر بیرجند، در بخش خاوری لوت به صورت سنگ‌های آذرآواری گدازه‌ای و نیمه‌ژرف بروز کرده‌‌اند. سنگ‌های آذر‌آواری شامل انواع توف، آگلومرا و برش و سنگ‌های آتشفشانی شامل آندزیت، تراکی‌آندزیت و داسیت  هستند. بافت اصلی این سنگ‌ها را پورفیری و گلومروپورفیری با خمیره ریزبلورین تا شیشه‌ای تشکیل می‌دهند. درشت‌بلور‌های اصلی در آندزیت‌ها شامل پلاژیوکلاز، هورنبلند با حاشیه سوخته و بیوتیت  و در داسیت‌ها شامل کوارتز، پلاژیوکلاز، آلکالی‌فلدسپار و بیوتیت هستند. دیوریت‌های پورفیری تنها سنگ‌های نیمه‌ژرف منطقه را تشکیل می‌دهند. دگرسانی سریسیتی، کربناتی و  پروپیلیتیک در این سنگ‌ها رایج هستند. این سنگ‌ها دارای  9/61-8/56 درصدSiO2  ،1/18- 5/16  درصد Al2O3، Sr بالا (990-660 پی‌پی‌ام)، نسبت بالای Sr/Y ( 6/54- 6/40 پی‌پی‌ام) و مقادیر پایین Y (7/19-1/16 پی‌پی‌ام) هستند که نشان‌دهنده‌ ویژگی‌های آداکیتی آنها می‌باشند. ویژگی‌های ژئوشیمیایی نمونه‌های منطقه با آداکیت‌های پرسیلیس                                                                                                                   %wt)2/2- 5/0%wt, MgO = 11 ppm, Na2O+K2O < 1100 (Sr < همخوانی دارد. همچنین این سنگ‌ها از عناصر LILE و LREE غنی‌شدگی نشان می‌دهند و دارای تهی‌شدگی نسبی از عناصر انتخابی  HFSE  مانند Nb وTi هستند. الگوی شدید جدایشی در REE و نیز مقادیر پایین HREE و Y ممکن است به دلیل وجود گارنت و یا آمفیبول در پسامانده جامد ماگمای این سنگ‌ها باشند. همچنین مقادیر بالای استرانسیم و بی‌هنجاری منفی تانتالیم، نیوبیم و تیتانیم می‌تواند نشانگر عدم حضور پلاژیوکلاز، وجود اکسیدآهن و تیتان در تفاله‌ باقیمانده ذوب باشد. ویژگی‌های ژئوشیمیایی سنگ‌های منطقه نشان می‌دهند شکسته شدن صفحه اقیانوسی فرورونده و ذوب باقیمانده‌ این صفحه موجب تولید ماگماتیسم آداکیتی این منطقه شده ‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geochemistry and Petrogenesis of Tertiary High Silica Adakitic Rocks, Shah Soleyman Ali Area (Southwest of Birjand, East of Iran)

نویسندگان [English]

  • P Ketabi 1
  • S.S Mohammadi 2
  • M.H Zarrinkoub 2
1 M.Sc. Student, Department of Geology, Faculy of Sciences, University of Birjand, Birjand, Iran
2 Associate Professor, Department of Geology, Faculy of Sciences, University of Birjand, Birjand, Iran
چکیده [English]

The volcanic–sub volcanic activities in the Shah Soleyman area located in southwest of Birjand, east of Iran have cropped out as two categories of Pyroclastic – lava and sub volcanic rocks. The pyroclastic rocks are tuff, agglomerate with breccias and volcanic rocks are andesite, trachy- andesite and dacite. The porphyry and glomero- porphyric with micro granular to vitric groundmass are the main textures in these rocks. The porphyritic diorite is the unique sub volcanic unit in this area. Plagioclase, hornblende with oxidized rims, and biotite are the main phenocrysts. Sericitization, carbonatization and propylitic alterations are common in these rocks. Based on the geochemical study, these rocks have SiO2 in range of 56.8-61.9, high Al2O3 (16.5-18.1) and Sr (660-990), high Sr/Y (40.6-54.6), and low Y (16.1-19.7) that show adakites characteristic for the parent magmas. On the basis of geochemical characters, these rocks are high SiO2 adakites, which is considered to represent subducted basaltic slab melts that have reacted with peridotite during the ascent through mantle wedge. High ratio of LILE/HFSE, LREE/HREE and negative anomaly offor Nb and Ti show similarity with subduction- related magmatism. High Sr and negative anomalies of Ta, Nb, and Ti may be resulted from the lack of plagioclase and having iron and titanium oxides in the residual phase. The geochemical study showed that the source can be derived from subducted metamorphosed oceanic plate in east of Iran.