زمین‌شناسی، سنگ‎نگاری، دگرسانی و کانه‎زایی در کانسار چندفلزی (Pb-Zn-Cu-Au-Ag) نیان، بجستان، شمال باختری بلوک لوت، خاور ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

2 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

4 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، مشهد، ایران

چکیده

منطقه نیان در شمال باختری بلوک لوت میزبان سامانه رگه‌ای چند فلزی Pb-Zn-Cu-Ag-Au است که درون یک سری از سنگ‌های آتشفشانی با ترکیبی متغیر از داسیت، ریوداسیت، آندزیت تا تراکی‎آندزیت گسترش یافته‎اند. این سنگ‌ها در طی دو مرحله مجزا از فوران گدازه‌ها تشکیل شده‎اند. سنگ‌های میزبان کانه‎زایی سرشتی کالک‎آلکالن تا شوشونیتی داشته و در محیطی کوهزایی تشکیل شده‌اند. عملکرد توأم و متضاد دو گسل اصلی در دو سوی محدوده معدنی، سبب ایجاد شرایط کششی در بلوک میان این دو گسل شده که منتهی به گسترش یک سری گسل‎های فرعی با مؤلفه‎های شیب‎لغز و امتدادلغز درون بلوک شده است. این پهنه‎های شکستگی به‎عنوان مجرای مناسبی برای تراوش سیال‌ها و گسترش  رگه‌های سیلیسی کانه‌دار رفتار کرده‎اند. عواملی چون شکستگی‎های گسترده و وجود سنگ‌های پیروکلاستیکی با نفوذپذیری بالا باعث گسترش دگرسانی‌های گسترده در سنگ‌های میزبان شده است. سه نوع دگرسانی مشخص در کانسار نیان گسترش یافته است: 1) سیلیسی (کوارتز، کلسدونی، آدولاریا، کلسیت، ایلیت و سریسیت)؛ 2) آرژیلیکی (ایلیت، اسمکتیت، کوارتز، کائولینیت، آدولاریا، کلریت، سریسیت و زئولیت)؛ 3)  پروپیلیتیک (کلریت، کلسیت، آلبیت، اپیدوت،کوارتز و اسمکتیت) که با 5 مرحله کانه‎زایی همراه هستند. این دگرسانی‌ها توسط محلول‌های کلریدی با pH خنثی تا بسیار قلیایی تشکیل شده‌اند. کانه‎زایی در کانسار نیان به‎صورت رگه‌ای، رگچه‎ای، افشان در سنگ‌های میزبان و نیز در ارتباط با برش‌های گرمابی است. مهم‎ترین کانه‎های کانسار نیان شامل  پیریت، اسفالریت، گالن، کالکوپیریت، مارکاسیت، پیروتیت، ملنیکوویت و هماتیت هستند. مهم‎ترین کانی‎های باطله نیز شامل کوارتز (کلسدونی)، کریستوبالیت، کلسیت، دولومیت، سیدریت، باریت، فلوریت و آدولاریا  هستند. شواهدی چون ارتباط کانی‌سازی با رگه‎های سیلیسی- کربناتی، حضور آدولاریا، ایلیت، کلسیت‌های تیغه‌ای و برش‌های گرمابی و همچنین حضور کانی‎های دگرسانی کوارتز، آدولاریا، ایلیت، آلبیت، کلریت، ایلیت- اسمکتیت میان‎لایه‌ای، کلسیت و پیریت در سیستم گرمابی نیان، نشان می‌دهد که این کانی‎ها از محلول‌های کلریدی با pH تقریباً خنثی تا بسیار قلیایی در یک محیط اپی‌ترمالی سولفیداسیون پایین تشکیل شده‌اند.   

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geology, Petrography, Alteration, and Mineralization in Neian Polymetallic (Pb-Zn-Cu-Au-Ag) Deposit, Bejestan, Northwest of Lut Block, East of Iran

نویسندگان [English]

  • H Hadizadeh 1
  • A.A Calagari 2
  • N Nezafati 3
  • H Mollaei 4
1 Ph.D. Student, Department of Geology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Geology, Faculty of Natural Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
4 Assistant Professor, Department of Geology, Islamic Azad University, Mashhad Branch, Mashhad, Iran
چکیده [English]

The Neian area in northwest of the Lut block host a polymetallic (Pb-Zn-Cu-Au-Ag) vein system which was developed within a series of volcanic rocks ranging in composition from dacite through rhyo-dacite and andesite to trachy-andesite. These rocks were formed by two distinct stages of lava eruption. The rocks hosting mineralization possess calc-alkaline and shoshonitic nature and were formed in an orogenic environment. The concurrent and opposite function of two major faults in two sides of the mining area caused the generation of tensional conditions in the middle of the block and led to the development of a series of minor faults with dip-slip and strike-slip components within the block. These fracture zones acted as suitable conduits for fluid infiltration and development of ore-bearing siliceous veins. The factors such as extensive fractures and existence of pyroclastic rocks with high permeability caused the development of widespread alteration zones within the host rocks. Three distinct types of alterations were developed in the Neian deposit: (1) silicified (quartz, chalcedony, adularia, calcite, illite, and sericite); (2) argillic (illite, smectite, quartz, kaolinite, adularia, chlorite, sericite, and zeolite); and (3) propylitic (chlorite, calcite, albite, epidote, quartz and smectite) which are accompanied by five stages of mineralization. These alterations were formed by the chloride-bearing solutions with pH ranging from neutral to very alkaline. Mineralization at Neian is in the form of vein, veinlet, and dissemination within the host rocks and is also associated with hydrothermal breccias. The most important ore minerals at Neian are pyrite, sphalerite, galena, chalcopyrite, marcasite, pyrrhotite, melnikovite, and hematite. The most important gangue minerals also include quartz (chalcedony), cristobalite, calcite, dolomite, siderite, barite, fluorite, and adularia. The evidences like (a) the association of mineralization with siliceous-carbonate veinlets, (b) the presence of adularia, illite, bladed calcite, and hydrothermal breccias, and (c)  the presence of alteration minerals such as quartz, adularia, illite, albite, chlorite, interlayered illite-smectite, calcite, and pyrite in the Neian hydrothermal system indicate that these minerals were formed by chloride solutions with almost neutral to very alkaline pH in a low-sulfidation epithermal environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lut block
  • Neian
  • Polymetallic
  • Epithermal
  • Low-sulfidation