سن‌یابی لرزه‌خیزی گسل اهواز و جابه‌جایی مسیر رودخانه کارون با استفاده از ترمولومینسانس و مطالعات ژئوتکنیک و شناسایی گسل‌های نوشناخته در پروژه قطار شهری اهواز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، واحد مهندسی، شرکت کیسون، تهران، ایران

2 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد، سازمان اترژی اتمی ایران، تهران، ایران

4 کارشناسی ارشد، پروژه قطار شهری اهواز، شرکت کیسون، اهواز، ایران

چکیده

شهر اهواز، مرکز استان خوزستان در جنوب باختر ایران قرار گرفته است. عناصر اصلی زمین‌شناسی در این شهر عبارتند از: گسل اهواز، طاقدیس اهواز، سازندآغاجاری و رسوبات آبرفتی و بادرفتی جوان. ساخت پروژه قطار شهری اهواز در سال 1385 شروع شد. گسل اهواز از میانه شهر عبور کرده و آن را از دید ژرفای سنگ بستر به دو بخش شمال- شمال خاوری (فرادیواره) و جنوب- جنوب باختری (فرودیواره) جدا کرده است. ژرفای سنگ بستر (سازند آغاجاری) در بخش شمال- شمال خاور به‌طور میانگین 8 تا 12 متر و در بخش جنوب-جنوب باختر به دلیل افت زمین‌ساختی قابل توجه در دسترس حفاری‌های ژئوتکنیک قرار ندارد (شکل 2). رودخانه کارون در دشت خوزستان و شمال اهواز شکل پیچان‌رودی دارد ولی در مرکز شهر در محدوده تلاقی با گسل اهواز شکل خطی پیدا می‌کند (شکل 1). به‌منظور بررسی تأثیر گسل اهواز بر این تغییر شکل، ستون چینه‌شناسی رسوبات کارون به‌طور عمودی و افقی بررسی شده و نتایج نشان از آن دارد که رژیم رسوب‌گذاری کارون به‌طور عمودی و همچنین افقی (از مناطق باختری به‌سوی بستر کنونی) در چند هزار سال اخیر وارون شده است (شکل 3). به منظور بررسی فرضیه تأثیر فعالیت گسل اهواز بر این پدیده، سن رسوبات بستر کارون در ژرفای مختلف با روش ترمولومینسانس اندازه‌گیری شد تا ضمن بررسی این نظریه، زمان یکی از فعالیت‌های اصلی این گسل معلوم شود. افزون بر این در طی عملیات اجرایی، دو گسل نوشناخته در ایستگاه‌های میدان فرودگاه و مصلا به همراه یک گسل احتمالی در محل ایستگاه مرکز فرهنگی در  منطقه شمال- شمال خاور گسل اهواز شناسایی شده و مختصات محل، شیب، امتداد و جابه‌جایی ظاهری آنها اندازه‌گیری شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Age Dating of Ahwaz Fault Activities and Karoun River Displacement by Thermal Luminescence and Geotechnical Studies and Recording of New-Found Faults During Performance of Ahwaz Urban Railway Project

نویسندگان [English]

  • B Esmaeili 1
  • M Almasian 2
  • B Samani 3
  • A Samani 4
1 M.Sc., Engineering Department, Kayson Company, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geology, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran
3 M.Sc., Atomic Energy Organization, Tehran, Iran.
4 M.Sc., Ahwaz Urban Railway Project, Kayson Company, Ahwaz, Iran.
چکیده [English]

Ahwaz city, the center of the Khuzestan province, is located in southwest of Iran. The four main geological phenomena of this area are Ahwaz Fault, Ahwaz Anticline, Aghajari Formation, and Quaternary Alluvium and Eluvium Deposits. The Ahwaz Urban Railway Project and its related comprehensive geological and geotechnical studies were started in 2006 and the first phase of the project consisted of 24 Km parallel twins tunnel & 24 stations. The project level is -17.5m beneath the ground surface, except for the crossing with the KarounRiver. The twin tunnels cross under the KarounRiver in lower elevation. The most important part of the project is crossing safely under the KarounRiver. Therefore, this area, which is located in the southern vicinity of the Ahwaz Fault, was studied precisely by surface and under-ground methods. The Ahwaz Fault divides AhwazCity into two sections. The north, north-east section (hanging wall), which depth of the bed rock is 8-12m and is covered by young quaternary sediments, and south, south-west section (foot wall), which its bed rock is settled down totally and cannot be reached by geotechnical drilling. The Karoun River has meander form in the Khouzestan Province (also north and south of Ahwaz City), but in center of the city (especially in crossing with the Ahwaz Fault) this form changes into straight shape, so it means that the Karoun River channel in center of Ahwaz is young and  affected by the Ahwaz Fault. The logs of geotechnical drilling in river bed and river banks were studied vertically and horizontally in order to find out the stratigraphic changes of the KarounRiver sediments. These studies show that stratigraphic sections of the Karoun River reveres from west to east horizontally and also vertically in recent thousands years in crossing area with the Ahwaz Fault. These evidences support the hypothesis of affection of the Ahwaz Fault activity on the KarounRiver movement. Therefore, the age of river bed deposits was measured by thermal luminescence method in order to realize the age of one the main Ahwaz Fault activities, which change the river channel. The results of age dating show that the old river channel has changed to the recent one about 4000 years ago. In other words, the KarounRiver channel changed after an earthquake struck this area. In addition, two new faults were discovered in the Foroodgah square and the Mosala stations during the excavation in north-northeast of the Ahwaz Fault. An inferred fault was discovered in the CulturalCenter station as well.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ahwaz Fault
  • Ahwaz Anticline
  • Urban railway
  • Geotechnical
  • Thermal Luminescence
  • Karoun River
  • Aghajari formation
  • Mossala Fault
  • Airport Square Fault
  • Cultural Center Fault
  • Paleochannel
  • Age Dating