تحلیل فرسایشی و زمین‌ریخت‌شناختی حوضه‌های زهکشی در مخروط آتشفشانی دماوند

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرری، تهران، ایران

2 دکترا، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

آب در طبیعت به صورت‌های گوناگون سبب فرسایش می‌شود و بر حسب آنکه چگونه در سطح زمین جاری شود، لندفرم‌های گوناگونی را ایجاد می‌کند. اگر چه آب در طبیعت خود عامل شکل‌زایی است، ولی در اثر ریخت‌شناسی (مورفولوژی) سطح زمین، جریان می‌یابد. تفاوت توپوگرافی سطحی زمین و در پی آن حرکت آب روی آن، سبب به وجود آمدن  زیرحوضه‌ها می‌‌شود. برای شکل‌شناسی و ریخت‌سنجی مخروط آتشفشان دماوند، باید حوضه‌های زهکشی منطقه شناسایی شود. بنابراین، در این نوشتار با تکیه بر شاخص‌های اصلی شامل خطوط منحنی‌میزان با فواصل 10 متر، شبکه آبی (رودخانه اصلی، فرعی وآبراهه‌های اصلی و فرعی)، نقشه DEM منطقه، نقشه شیب، جهت شیب و تصاویر ماهواره‌ای، 5 حوضه زهکشی شناسایی شد. پس از آن  مساحت، محیط، طبقه‌بندی ارتفاعی برای رده‌بندی لندفرم‌های ریخت‌شناختی در سطوح مختلف، محاسبات هیپسومتری، تراکم زهکشی و... در نرم‌افزار ArcGIS محاسبه شد. مخروط آتشفشان دماوند با ارتفاعی بیش از 5000 متر از سطح دریا، دامنه‌هایی بسیار سخت گذر دارد. هدف  این نوشتار این است که با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای  ASTER  و  SPOT و تحلیل اطلاعات در محیط GIS ، تأثیر وضعیت حوضه‌های زهکشی منطقه برروی چگونگی فرسایش و پیدایش شکل‌های زمین‌ریخت‌شناختی شناسایی شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Erosion and Geomorphologic Analysis of Drainage Basins in Damavand Volcano Cone

نویسندگان [English]

  • B Azadbakht 1
  • M Zareinejad 2
1 Assistant Professor, Department of Geology, Islamic Azad University, Shahr-e-Ray Branch, Tehran, Iran
2 Ph. D., Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Water causes erosion of different forms in nature and creates diverse landforms on the earth’s surface depending on the manner it appears in nature. Although water is itself a former factor, it flows under the morphological effect of earth’s surface (Ramasht, 2005). The difference of earth’s surface topography and its consequent of water movement on it, cause the formation of sub-basins. In order to recognition of morphology and morphometry of Damavand cone, the region drainage basins must be distinguished. Therefore, in this study 5 drainage basins were identified based on the main criteria including topographic contours with 10 m intervals, drainage system (main and subsidiary rivers, main and subsidiary streams), DEM map of the region, slope map, aspect map and satellite images. Area, perimeter, height classification for classifying the morphological landforms in different levels, hypsometric, drainage density, etc. were then calculated by using the ArcGIS software. The Damavand cone, with a height more than 5,000 m above the sea level, has a very hard-pass slopes. Our purpose in this paper is to identify the effect of drainage basins conditions on the erosion and formation of geomorphological landforms by using of SPOT and ASTER satellite images as well as data analysis o in GIS environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • geomorphology
  • Satellite Image
  • Damavand
  • Erosion
  • Landform
  • Drainage Basin