تأثیر سازندهای زمین‌شناسی بر کیفیت آب زیرزمینی آبخوان دشت شوقان (خراسان شمالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، دفتر مطالعات پایه منابع آب، شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی، بجنورد، ایران

2 استادیار، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

چکیده

دشت شوقان یکی از زیرحوضه‌های کویر مرکزی در استان خراسان شمالی با آب و هوای خشک و نیمه خشک است. کیفیت آب زیرزمینی آبخوان شوقان بجز در مناطق خاوری بسیار نامطلوب و حتی برای کشاورزی نیز نامناسب است. از مهم‌ترین عوامل کاهش‌دهنده کیفیت آب زیرزمینی این آبخوان ترکیب سنگی منطقه است که بیشتر از سنگ‌های رسوبی و بویژه تبخیری‌ها را دربر می‌گیرد. به منظور بررسی اثرات سنگ‌شناسی حوضه بر کیفیت آب آبخوان، 31 نمونه آب از بخش‌های مختلف آبخوان شوقان در سال 1388 برداشت و پس از اندازه‌گیری اسیدیته، هدایت الکتریکی و یون‌های اصلی، نقشه‌های پراکندگی یون‌های اصلی رسم و بررسی‌های مجدد زمین‌شناسی صحرایی در منطقه انجام شد. نقشه‌های پراکندگی یونی به خوبی تأثیر سازندها را بر آبخوان نشان می‌دهند. مطالعه دقیق و گسترده نمودارهای ترکیبی یون‌ها و محاسبه شاخص اشباع کانی‌های ژیپس، هالیت، کلسیت و دولومیت، انحلال این کانی‌ها و همچنین هوازدگی کانی‌های سیلیکاتی را در منطقه اثبات می‌کنند. با توجه به بررسی تبادلات یونی انجام شده به دلیل غلظت‌های بالای سدیم در آب‌های منطقه (که افزون‌بر انحلال هالیت از هوازدگی کانی‌های سیلیکاتی نیز به دست آمده‌اند)، تبادلات یونی وارون در منطقه رخ می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Impacts of Geological Formations on the Guality of Groundwater in Shoghan Plain Aquifer (North Khorasan)

نویسندگان [English]

  • A Mohammadi 1
  • Gh.A Kazemi 2
1 M.Sc., Hydrogeologist Base Studies section of Water Resources Department, North Khorasan Regional Water Company, Bojnord, Iran
2 Assistant Professor, Faculty of Earth Sciences, Shahrood University of Technology, Shahrood, Iran
چکیده [English]

Shoghan plain is one of the sub-catchments of the central Kavir, in NorthKhorasanProvince which experiences semi-arid to arid climate. With the exception of its eastern part, the quality of water in Shoghan aquifer is very low, unacceptable even for agricultural use. One of the main factors that deteriorate the quality of groundwater is local geology which comprises mostly sedimentary rocks and in particular evaporites. In order to study the effects of geological formations on the quality of groundwater, 31 water samples were collected from different parts of the aquifer in 2009 and were analyzed for acidity, electrical conductivity and major ions. In the second step, ion distribution maps were prepared and geological characteristics were rechecked in the field. There is a clear impact of geology on the distribution of ions.  A combination of ions cross plots and saturation indices of gypsum, halite, calcite and dolomite minerals show that the dissolution of these minerals and weathering of silicate minerals is commonplace in the aquifer. Due to high concentrations of sodium in the groundwater of the area, reverse ion exchange is one of the chemical processes controlling the chemical composition of groundwater. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geological Formations
  • Quality of Groundwater
  • Shoghan Aquifer
  • North Khorasan