شواهد ساختاری و زمین‌ریخت‌شناختی گسل سیاه‌کوه در شمال خاور ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه تربیت مدرس؛ سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال؛ سازمان زمین‌‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

3 استادیار، پژوهشکده علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

شواهد زمین‌ریخت‌شناختی در راستای گسل سیاه‌کوه (شمال جاجرم) نشان می‌دهند که این گسل در کواترنری فعالیت داشته است. گسلش در نهشته‌های کواترنری، آبراهه‌های کج شده و جا به‌جا شده و مخروط‌افکنه‌های بریده شده از جمله این شواهد هستند. اینها در کنار افراز گسل در نهشته‌های نئوژن و کواترنری همگی نشان از جنبش‌های جوان با سازوکار چیره امتدادلغز چپ‌بر این گسل به‌عنوان بخشی از سامانه گسلی چپ‌بر شاهرود دارند. با این حال مشاهده می‌شود که در بخش‌های مختلف در راستای گسل، سازندهای مربوط به پالئوزوییک و مزوزوییک در کنار سازندهای نئوژن و جوان‌تر قرار گرفته‌اند. برخی از این نهشته‌های کهن در نواحی فشاری در خم‌ها و پایانه شمال خاوری این گسل رخنمون دارند. ولی برخی دیگر در  بخش‌هایی مشاهده می‌شوند که خم مشخصی وجود ندارد. از این رو باید سازوکار راندگی آنها را به سطح آورده باشد. با توجه به این که نقشه‌های مغناطیس هوایی نشان می‌دهند که گسل سیاه‌کوه بر یک خط‌واره پی‌سنگی منطبق است، وجود شواهد جا به‌جایی امتدادلغز چپ‌بر روی این گسل می‌تواند نشانه جوان‌ترین جنبش‌های این گسل باشد. بنابراین گسل سیاه‌کوه یک گسل دارای جنبش راندگی است که تغییر سازوکار آن و شکل‌گیری جنبش‌های چپ‌بر به‌سبب تغییر رژیم تنشی حاکم و یک سازمان‌دهی نو ناحیه‌ای در کواترنری روی داده است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Structural and Geomorphic Evidence along the Siah kuh Fault in NE Iran

نویسندگان [English]

  • A Naeimi 1
  • Gh Heidarzadeh 2
  • M.R Sheikholeslami 3
1 M.Sc., Department of Geology, Basic Sciences Faculty, Tarbiat Modares University; Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
2 M.Sc., Department of Geology, Basic Science Faculty, Islamic Azad University, North Tehran Branch; Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Geomorphic evidence along the Siah kuh fault (North of Jajarm) shows this fault has been active during Quaternary. Faulted Quaternary deposits, deflected and offset streams and bisected alluvial fans are among such evidence. These together with fault scarps in Neogene and Quaternary strata reveal young left-lateral motions on the Siah kuh fault as a part of the Shahrud fault system. However, there are Paleozoic and Mesozoic Formations juxtaposed with Neogene and Quaternary deposits along the fault. Some of these old units have cropped out in northeastern termination and bends along the fault, while others are observed where there is not a bend. Therefore, thrust faulting must have brought them to the surface. Aeromagnetic maps show that Siah kuh fault coincides with an aeromagnetic lineament. Consequently, the geomorphic features suggest only the youngest slips on the fault. Therefore, the Siah Kuh has been a thrust fault whose kinematics change and initiation of left-lateral motions resulted from changes in stress regimes and a regional reorganization during Quaternary.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tectonics of Northeast Iran
  • Siah- kuh fault
  • Shahrud fault system