معرفی و بررسی سایت گل‌فشانی نژاد ‌افضلی،گل‌فشان‌های گتان شهرستان جاسک و اهمیت زمین‌گردشگری آنها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، مدیریت زمین‌شناسی دریایی، تهران، ایران

2 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، مدیریت زمین‌شناسی دریایی، تهران، ایران پژوهشکده علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور تهران، ایران

3 دانشگاه شهیدبهشتی، دانشکده علوم، گروه جغرافیا، تهران، ایران

4 دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران ایران

چکیده

گل‌فشان یک پدیده طبیعی و دیدنی است که معمولا به صورت یک  سیمای گنبدی‌شکل و در بعضی مواقع به صورت حوضچه‌ای یافت می‌شوند. این گل‌فشان‌ها مخلوطی از آب، گل و گاز هستند و کاربردهای زیادی از جمله جاذبه گردشگری، گل درمانی، تأمین عناصر کمیاب بدن و استفاده در کوزه‌گری دارند. این شکل‌ها در بیشتر نقاط دنیا  به‌ویژه در کمربند آلپ و هیمالیا قابل مشاهده است و در ایران، بیشتر در جلگه‌های ساحلی دریای خزر و دریای عمان دیده می‌شوند. در استان هرمزگان قبلا  فقط یک یا دو گل‌فشان بین جاسک و میناب  شناسایی شده بود. این پدیده‌های زیبا و منحصر به فرد، نیازمند توجه بیشتر در صنعت گردشگری هستند  باید آن‌را مهم‌ترین پدیده زمین گردشگری  سواحل شمالی دریای عمان معرفی کرد. در این پژوهش، پس از گرد‌آوری اطلاعات و داده‌های دفتری شامل نقشه‌های توپوگرافی، زمین‌شناسی، داده‌های ماهواره‌ای IRS و عکس‌های هوایی، بررسی‌های دور‌سنجی انجام شد و سپس با مطالعات صحرایی و کنترل زمینی، شناسایی گل‌فشان‌ها کامل شد. در عملیات صحرایی از هر گل‌فشان یک نمونه رسوب برداشت و تجریه  عناصر اصلی، فرعی و  جزئی توسط دستگاه ICP-OES بر روی آن انجام شد. نزدیک به 30 گل‌فشان بزرگ و کوچک فعال در خاور تنگه هرمز در محدوده کوه گوک و 6 گل‌فشان در محدوده روستاهای گتان و توجک شناسایی و بررسی شد، که پیش از این معرفی نشده بودند. بزرگ‌ترین گل‌فشان، دارای مخروطی با ارتفاع 73 متر از سطح زمین‌های اطراف در محدوده روستاهای گتان  و کوچک‌ترین آن دارای مخروطی با ارتفاع کمتر از یک متر در محدوده  گوک است. همچنین مطالعات ژئوشیمی یا تعیین مقدار عناصر موجود در رسوبات برای کلیه گل‌فشان‌ها انجام شد.از آنجا که وجود این پدیده ژئومرفولوژیکی در هر منطقه نشانه فعالیت زمین‌ساخت آن منطقه است، بنابراین احتمال رخداد زمین‌لرزه خفیف و گسل‌خوردگی وجود دارد که این امر باید در احداث ساختمان‌ها و سازه‌های  ثابت، مانند پل‌ها لحاظ شود. همچنین گل‌های خارج شده از آنها می‌تواند تا حدی مشخص‌کنندة وضعیت درونی زمین  باشد. گل‌فشان‌ها به‌عنوان شاخص میدان‌های گازی و نفتی شناخته شده‌اند و از آنها  برای پیش‌بینی وجود میدان‌های نفتی و گازی در اعماق زمین  استفاده می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Introuduction and Study of Nezhad Afzali Mudvolcanoe Site, Gatan Mudvolcanoes and Geotourism Significance of Them(Jask)

نویسندگان [English]

  • K. Nezhadafzali 1
  • R. Lak 2
  • M. Sarvati 3
  • F. Bayatani 4
1 Geological Survey of Iran, Marine Geology Management,Tehran, Iran
2 Geological Survey of Iran, Marine Geology Management,Tehran, Iran Research Instiute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran Theran, Iran
3 Department of Georgraphy, Earthscience Faculty, Shahid Beheshti University, Theran, Iran
4 Faculty of Geography, Tehran University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Mud volcanoes are natural and site-seeing phenomena in the world, particularly in the Alps and Himalayas belts.  Mud volcanoes usually appear in form of a dome or a pool. The mud volcanoes comprise water, gas and mud. with plenty of applications, like tourism, mud therapy, supplying of essential body trace elements, and their usage as mud for pottery. In Iran most of the mud volcanoes appear in coastal plains of the Caspian and Oman Seas. A mud flow was formerly found between Minab and Jask in Hormozgan Province. These types of exclusive, beautiful and natural phenomena require more attention by tourism industry. On the other hand, mud flow must be introduced as the most important geotourism phenomenon of northern coast of the Oman Sea. In this research, after data collection, including topography and geology maps, AIRS satellite data and aerial photos, remote sensing verifications were implemented. Then, mud flow determination was completed by field work studies and checking. A sediment sample was taken from each mud flow in the field work, then analyses of major, accessory and trace elements were carried out by using ICP-OES. About 30 small and big mud volcanoes around of Gavak mountain and 6 mud volcanoes at Gatan and Tojak area were determined in Hormozgan province that they have not been introduced before. The biggest mud volcanoe (Aryana) has cone with 73m hight at Gatan area and the smallest one has cone with less than 1m at Gavak area. Meantime, hydrogeochemical studies or determination of the percentage of available elements for all mud volcanoes were implemented. Since this geomorphological phenomenon indicates tectonic activity of a region, hence there is a possibility of mild earthquake and faulting occurrence. This issue must be considered in construction of buildings and certain fixed structures, such as bridges. Emitted gases through mud volcanoes relatively indicate the internal conditions of the Earth, particularly existence of oil and gas reservoirs.  Mud flow is an index for availability of oil and gas reservoirs.  They are used for prediction of availability of these reservoirs inside the Earth.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nezhad afzali Mud volcano site
  • Geotorism
  • Gatan
  • Jask
  • Iran
کتابنگاری

آقانباتی،ع.، 1383- زمین‌شناسی ایران، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، چاپ اول، صفحه 586

 امری کاظمی،ع.، 1381-  آغازی بر ژئوتوریسم ایران، مجموعه مقالات بیست و یکمین گردهمایی علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور

صمدیان، م.، 1376- بررسی‌های نئوتکتونیک در گستره‌های ساختاری مکران و زاگرس بیرونی، سازمان زمین‌شناسی کشور.

ثروتی،م.، 1385- ژئوتوریسم و فرصت‌های برنامه‌ریزی آن در استان همدان، مجله فضای جغرافیایی، شماره ،16 زمستان 1385

 میرطالبیان، م.، 1380- تاثیر عوامل جغرافیایی منطقه ای در جذب توریست، رساله دکترا دانشگاه آزاد اسلامی.

نژاد‌افضلی، ک.،  لک، ر.، 1389- گزارش بررسی گل‌فشان‌های سواحل شمالی دریای عمان، سازمان زمین‌‌شناسی کشور، مدیریت زمین‌شناسی دریایی (زیر چاپ).

 نگارش، ح.، 1376- طرح تحقیقاتی مطالعه گل‌فشان‌های استان سیستان و بلوچستان، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

          مطیعی، همایون.، 1374- زمین‌شناسی ایران، زمین‌شناسی نفت زاگرس،سازمان زمین‌شناسی کشور

 

 

        References

Arshadi, S. 1983- tectonic implication of the geochmical data from the makranigneous, Island Arc. 676- 689.

Guliyev, I. Feizullayev, A. 2001-  "All About Mud Volcanoes", Geology Institute of Azerbaijan National Academy of  Sciences.

       Barber, A. J., Tjokrosapoetro, S., Charlton T. R., 1986- Mud volcanoes, shale diapirs, wrench fault and melanges in    accretionary complexes, eastern Indonesia, Bull. Am. Assoc. Pet.Geol. 70, 1729-1741.

Critelli, S. Derosa, R. & Platt, JP. 1990- Sandstone deterial modes in the markan accretionary wedege, south west  Pakistan, sedimentory Geology, 241-260.

Farhoudi, G., Karig, D. E., 1977- Makran of Iran and Pakistan as an active arc system. Geology 5, 664–668.

Goubkin, I. M., Fedorov S. F., 1938-  Mud volcanoes of the Soviet Union and their Connection with the genesis of petroleum fields in Crimean-Caucasus geologic province. USSR Academy of Science, Moscow (in Russian).

Hedberg, H. D., 1980- Methane generation and petroleum migration. In: Roberts III, W.H., Cordell, R.J. (eds.), Problems of petroleum migration, AAPG Studies in Geology 10, 179- 206.

Higgins, G. E., Saunders J. B.,1973- Mud volcanoes - their nature and origin: contribution to the geology and paleobiology of the Carribbean and adjacent areas, Verh. Naturforsch.Geschel. Basel, 84, 101-152

Kidd, R. G. W.  & McCall, G. J. H.  1985- Plate tectonics and the evolution of Makran. In McCall, G. J. H. (ed) East Iran Project, Area No. I. Geological Survey of Iran, Report, 1, 564- 618.

McCall, G. J. H. (ed) 1985- East Iran Project, Area No. I. Geological Survey of Iran, Report, 1, 564- 618.

Milkov, A.V., 2002 Worldwide distribution of submarine mud volcanoes and associated gas hydrates, Mar. Geol. 167, 29-42

Milkov, A.V., Sassen, R., Apanasovich, T.V., Dadashev F.G., 2003. Global gas flux from mud volcanoes: a significant source of fossil methane in the atmosphere and the ocean, Geoph. Res. Lett., 30 (2), 1037, doi: 10.1029/2002GL016358.

Rakhmanov, R. R., 1987- Mud volcanoes and their importance in forecasting of subsurface petroleum potential. Nedra , Moscow (in Russian).

Taponnier, P., Mattauer, M., Proust, F., and Cassaigneau, Ch., 1982. Mesozoic Ophiolites,Sutures, and large scale Tectonic Movements of Afghanistan, Earth and Planetary ScienceLetters, 52, 355-371.

Vitafenzi , 1979- Contribution to be Quaternary Geology of Southern of Iran. Geological Survey of Iran, Report,27:30-38

Yakubov, A. A., Alizade, A. A., Zeinalov, M. M., 1971-Mud volcanoes of Azerbajan SSR. Atlas. Elm, Baku (in Russian).