بررسی محیط فیزیکوشیمیایی در کانسار مس پورفیری سونگون با استفاده از ویژگی‎های شیمیایی کانی‎ها (شمال خاور تبریز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

2 گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

3 اداره میکرو آنالیز، دانشگاه نیوبرونزویک، فردریکتون، کانادا.

چکیده

کانسار مس پورفیری سونگون در130  کیلومتری شمال خاور تبریز، شمال باختر ایران واقع شده است. این کانسار حاوی 796 میلیون تن کانسنگ با عیار متوسط 61/0 درصد وزنی مس، 01/0 درصد مولیبدن، 016/0 گرم در تن طلا، 21/2 گرم در تن نقره، 57/9 گرم در تن بیسموت و رنیم (09/0درصد وزنی مولیبدنیت) است. این پژوهش به‌منظور مطالعه محیط فیزیکوشیمیایی با استفاده از ویژگی‏های کانیهای این کانسار انجام شده است. تشکیل این کانسار به فعالیت‌های گرمابی مرتبط با یک استوک گرانودیوریتی و چندین دایک دیوریتی-گرانودیوریتی نسبت داده می شود که در گستره زمانی اولیگوسن تا میوسن در سنگهای رسوبی و آتشفشانی کرتاسه و ائوسن نفوذ کرده‌اند. دگرسانی‌های اصلی مشاهده شده در این توده‏ها از طرف توده به سمت خارج، پتاسیک، فیلیک، آرژیلیک و پروپیلیتیک بوده‌اند که شاخص کانسارهای مس پورفیری نوع حاشیه قاره‎ای هستند. همزمان با تشکیل زون برون‌زاد بسیار ضعیف، یک کلاهک آهنی متشکل از اکسیدها و هیدرواکسیدهای آهن، اکسید مس، مس خالص، سولفاتها، کربناتها و فسفاتهای مس در بالاترین بخش کانسار و در  امتداد شکستگی‌ها تشکیل شده است. با توجه به نتایج کانی‌شناسی، در دمای 450 درجه سانتی‏گراد  و فشار  5/0 کیلوبار (شرایط برآوردی تشکیل کانسنگ در زون پتاسیک)،  log¦S2از 18-  تا 24- و pH میان 5/2 تا 5/7 است. در دمای 350 درجه سانتی‏گراد  و فشار 5/0 کیلوبار (شرایط برآوردی تشکیل کانسنگ در زون فیلیک)، log¦O2 میان 20- تا 33- و log¦S2 میان 6- تا 15- است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Survey of Physical-Chemical Environment in Sungun Copper Porphyry Deposit with the Using of Minerals Properties in the Copper Porphyry Deposits (North East of Tabriz)

نویسندگان [English]

  • M. Mohamadian 1
  • M. Boomeri 2
  • A. Ahmadi 1
  • A. A. Moridi Farimani 1
  • H. Daglas 3
  • M. Jamali 1
1 epartment of Geology, Faculty of basic sciences, University of Systan & Baluchestan, Zahedan, Iran
2 Department of Geology, Faculty of basic sciences, University of Systan & Baluchestan, Zahedan, Iran.
3 Micro Analysis office, New Brunswick university, Fredericton, Canada.
چکیده [English]

Sungun Porphyry Copper Deposit is located about 130 km to the northeast of Tabriz, northeast Iran. This deposit contains 796 million tons of ore with 0.61% Cu, 0.01% Mo, 0.016 ppm Au, 9.75 ppm Bi and Re (0.09 wt% of molybdenite). This research studies the physico-chemical environment using the chemical properties of minerals of this deposit. This deposit is related to granodiorite-diorite dikes and granodiorite stock that intruded into sedimentary and volcanic rocks of Cretaceous and Eocene. Dominant alterations are potassic, phyllic, argillic and propylitic from center outward which are characteristics of continental margin porphyry copper deposits. Simultaneously with the supergene mineralization, an iron cap of iron oxides, iron hydroxides, copper oxides, sulfates, carbonates and copper phosphates were developed on top of the deposit and along the fractures. In conclusion, based on mineral chemistry, in 450 ºC and 0.5 kb pressure (PT condition of potassic zone), sulfur fugacity and pH is determined to be as: log¦S2=-18 to -24 an pH=2.5 to 7.5. In 350 ºC and 0.5 kb pressure (PT condition of phyllic zone), oxygen and sulfur fugacities are: logƒO2= -20 to -33 and log¦S2=-6 to -15.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sungun
  • Iran
  • Porphyry
  • copper
کتابنگاری
آقانباتی، ع.، 1364- نقشه تقسیمبندی زونهای ساختاری ایران، مقیاس 1:200000.
خوئی، ن.، فارسی نیا، ع.،1372- سونگون نگینی دیگر برکمربند مس، فصلنامه علوم زمین، انتشارات سازمان زمینشناسی کشور.
سازمان نقشهبرداری کشور، 1384- نقشه راه‏های استان آذربایجان شرقی، مقیاس 1:5000.
موسوی حرمی، ر.، 1367- رسوب شناسی، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
مهرپرتو، م. و ترکیان، م.، 1372- پژوهشی در سیالات درگیر نهشتههای مس- مولیبدن پورفیری سونگون، فصلنامه علوم زمین، انتشارات سازمان زمینشناسی کشور.
 
References
Aoki, K. & Shiba, I., 1973- Pyroxenes from Inerzolite inclusions of Itinom e-gata, Japan. Lithos, 6: 41-51.
Barnes, H. L., 1967- Geo Chemistry of Hydrothermal Ore Deposits, 404-460 p.
Calagari, A. A., 1997- Geochemical, Stable isotope, noble gas, and fluid inclusion studies of mineralization and alteration at Sungun porphyry copper deposit, East Azarbaidgan, Iran: Implication for genesis, PhD Thesis, Manchester University, 537 p.
Calagari, A. A., Hosseinzadeh, GH., 2005- The mineralogy of copper-bring Skarn to the east of the Sungun-Chay river, East Azarbaidjan, Iran. Asian Earth Sciences.
Cepedal, A., Martin-Izard, A., Roguilon, R., Rodriguez, L., Spiering, E. & Gonzales-Nistal, S., 2000- Origin and evolution of the calcic and magnesian skarns hosting the El Valle-Boinas Copper-gold deposit, Asturias (Spain). Geochemical exploration, 71: 119-151.
Hezarkhani, A., Williams-Jones, A. E. & Gammons, C., 1998- Controls of altretion and mineralization in the Sungun porphyry copper deposit, Iran, Economic Geology, 93: 651-670.
Hezarkhani, A., Williams-Jones, A. E. & Gammons, C., 1999 - Factors controlling copper solubility and chalcopyrite deposition in the sungun porphyry copper deposit, Iran, Mineralium Deposita, 34: 770-783.
Hezarkhani, A., 2002- Mass changes during hydrothermal alteration /mineralization in a porphyry copper deposit, eastern Sungun, north western Iran, Department of Mining, Metallurgy and Petroleum Engineering, Amirkabir University, Asian Earth Sciences.
Hezarkhani, A., 2005- Petrology of the intrusive rocks within the Sungun Porphyry Copper Deposit,Azerbaijan, Iran, Department of Mining, Metaiiugy and Petroleum Enginering, Amirkabir University, Asian Earth Sciences.
Lowell, J. D., 1974- Variations in zoning patterns in porphyry copper deposits. Canadian Institute of mining and metallurgy Bulletin, 99 p.
Ohmoto, H. & Rye, R. O., 1979- Isotopes of sulfur and carbon, in New York, Rinehart and Winston, 509 p.
Parsons, A. B., 1933- The Porphyry copper, New York, 581 p.
Scott, S. D., 1973- Experimental calibration of the Sphalerite geobarometer., Economic Geology, 68: 466-474.